Građani vjeruju da prepoznaju propagandu, ali manje od polovine redovno provjerava informacije

U Crnoj Gori gotovo 80% građana od 16 do 75 godina smatra da može prepoznati propagandu i pristrasnost u vijestima, ali manje od polovine redovno provjerava izvore. Čak 40% je već podijelilo informaciju koja se kasnije ispostavila kao lažna, pokazalo je istraživanje javnog mnjenja „Medijska pismenost u Crnoj Gori“, koje je sprovodilo IPSOS za Misiju OEBS-a i Agenciju za audiovizuelne medijske usluge (AMU). Anketa je obuhvatila 1.013 građana kroz onlajn i telefonske intervjue, a kvalitativni dio je uključivao šest fokus grupa.

Direktorica AMU Sunčica Bakić istakla je da savremeni medijski svet, uz algoritme, personalizaciju i generativnu vještačku inteligenciju, promenio je način na koji saznajemo vesti. „Sadržaj više ne bira čovjek, već čovjeka bira sadržaj“, rekla je, naglašavajući da je medijska pismenost sada osnovna građanska kompetencija 21. vijeka. Potrebno je naučiti da se u višku informacija prepozna ono što je vjerodostojno, relevantno i vredno pažnje.

Istraživanje pokazuje raskorak između uverenja i stvarnih ponašanja: makar 40% građana priznalo je da je podijelilo lažnu vijest. Televizija je i dalje najčešći izvor informacija za 61% građana, dok društvene mreže koristi 54%. Među mladima su društvene mreže važnije od televizije, dok je kod starijih građana situacija obrnuta. Instagram i Fejsbuk koristi po 66% populacije, a TikTok ima najbrži rast — od 18% do 35% u tri godine.

Bakić je naglasila da je potreban koordiniran plan koji uključuje obrazovanje, medije, regulatore, univerzitete i tehnologijske platforme. Treba razvijati kritičku provjeru informacija, adaptirano obrazovanje za svaku generaciju i razumijevanje algoritama i vještačke inteligencije. Misija OEBS-a u Crnoj Gori, čiji je šef Jan Haukas, istakao je da je medijska pismenost ključ za izgradnju otpornih društava i da je potrebno integrisati je u formalno obrazovanje, pristupajući različitim grupama posebno.

Rezultati istraživanja pokazuju paradoks: građani svakodnevno koriste društvene mreže, koje smatraju najnepovjerljivijim izvorima (34% pouzdanosti), ali i dalje dijele informacije preko njih. Najveće povjerenje imaju u lične kontakte (75%) i televiziju. U isto vreme, 42% korisnika provodi dva ili više sati dnevno na društvenim mrežama, a korišćenje streaming servisa i aplikacija za gledanje televizije raste. Ovo ukazuje na potrebu za strategijom koja će ujedinjiti sve aktere u cilju jačanja medijske pismenosti u Crnoj Gori.