Nacionalni dan bez duvanskog dima: Od posljedica godišnje umre 2000 stanovnika

Duvan u Crnoj Gori godišnje odnese više od 2. 000 života, a puši više od trećine odraslih. Cigareta nije loša navika, već uzrok teških bolesti.

Ljekari upozoravaju da se tek manji dio oboljelih od karcinoma pluća otkrije na vrijeme za operaciju, da mladi sve češće posežu za novim nikotinskim proizvodima koje doživljavaju kao „zdraviju“ alternativu i da prevencija mora početi mnogo ranije U Crnoj Gori se svake godine otkrije više od 400 novih slučajeva karcinoma pluća, a samo 100 do 150 pacijenata kandidati su za operaciju jer su ostali već u uznapredovaloj fazi bolesti, upozorili su ljekari na obilježavanju Nacionalnog dana bez duvanskog dima u Kliničkom centru, organizovanom u saradnji sa Institutom za javno zdravlje Crne Gore.

Duvan, prema međunarodnoj studiji iz 2024. godine, u Crnoj Gori godišnje odnese više od 2. 000 života, odnosno 30 odsto svih smrti, a duvanske proizvode, prema procjenama Ministarstva zdravlja, koristi 35,4 odsto odraslih. Borba protiv pušenja, poručili su ljekari, ne može se svesti na jedan dan u godini. Posebno ih zabrinjava što među mladima, uz klasične cigarete, sve više prostora zauzimaju novi duvanski i nikotinski proizvodi, koje dio korisnika doživljava kao „zdraviju“ alternativu.

Pulmolog dr Vladimir Jovanović kazao je da je obilježavanje ovog dana prilika da se javnost podsjeti na posljedice pušenja, ali da bi upozorenja o štetnosti duvanskog dima morala biti svakodnevna. “Ono što bi trebalo da bude naša praksa jeste da svakodnevno, a ne samo na današnji dan, podsjećamo građane da je duvanski dim jako štetan po zdravlje. Pušenje ne ugrožava samo pluća, već je značajan faktor rizika za čitav organizam.

Osim što izaziva hronična oboljenja, duvanski dim je faktor rizika broj jedan za karcinom pluća, koji je među vodećim uzrocima smrtnosti. Kod muškaraca je karcinom pluća vodeći uzrok smrti od malignih bolesti, a kod žena je na trećem ili četvrtom mjestu – upozorio je dr Jovanović.

Ključ je, kako je kazao, u prevenciji, kampanjama i kontinuiranoj edukaciji stanovništva, i to ne samo kada je riječ o plućima, jer pušenje oštećuje i krvne sudove, srce i mozak, a kardiovaskularne i cerebrovaskularne bolesti su među vodećim uzrocima obolijevanja i smrtnosti. “ I pored svih kampanja, procenat pušača u Crnoj Gori i dalje je zabrinjavajuće visok. Posebno zabrinjava porast broja pušača među ženama, ali i među mladima – ukazao je dr Jovanović. Novi proizvodi Prof.

dr Agima Ljaljević iz Instituta za javno zdravlje, nacionalna koordinatorka za kontrolu upotrebe duvana, ukazala je da se problem mijenja i da klasične cigarete nijesu jedini izazov. “U populaciji se smanjuje broj korisnika tradicionalnih cigareta, posebno među mladima, ali istovremeno raste broj korisnika novih duvanskih i njima sličnih proizvoda. Oni se vrlo agresivno nude na tržištu kao zdravija varijanta i kao pomoć u odvikavanju od duvana.

Međutim, naša iskustva pokazuju da nijesu ni zdraviji, niti pomažu u odvikavanju, jer sadrže veliki broj toksičnih i kancerogenih materija. Dio mladih „pušačku karijeru“ započinje upravo ovim proizvodima, a često i ne shvataju da su time počeli da puše”, kazala je dr Ljaljević. Prema njenim riječima, posljedice njihove upotrebe su brojne – od respiratornih i kardiovaskularnih, do neuroloških komplikacija. “Oni izazivaju zavisnost, poremećaje učenja, pažnje i koncentracije.

Snus, koji je veoma popularan među mladima, dovodi do lokalnih i sistemskih problema – promjena u usnoj duplji i povećanog rizika od malignih bolesti, ali i do problema u drugim organima, jer se supstance krvlju prenose do njih. Posebno zabrinjava što značajan broj korisnika počinje da koristi ove proizvode veoma rano, čak i prije navršene desete godine. Kod njih je rizik veći, jer rizik od oboljenja raste sa dužinom korišćenja i brojem proizvoda koji se koriste tokom dana – upozorila je dr Ljaljević.

Svi sektori moraju djelovati Na pitanje ko bi, kao društvo i država, trebalo da utiče na svijest građana, posebno mladih, Ljaljević je odgovorila da odgovornost ne može biti samo na jednoj instituciji.

“ Važno je da se djeluje sinhronizovano i da svi sektori, u okviru nadležnosti, preuzmu svoju ulogu – i obrazovanje, i socijalna zaštita, i ekonomija i finansije – i realizuju aktivnosti u skladu sa preporukama Okvirne konvencije Svjetske zdravstvene organizacije o kontroli duvana”, kazala je Ljaljević, ocijenivši da je samo takvim pristupom moguće dugoročno smanjiti upotrebu duvanskih i srodnih proizvoda i sačuvati zdravlje stanovništva.

Često kasno i za operaciju Grudni hirurg dr Ivan Joksimović upozorio je da javnost mora mnogo češće biti suočena sa konkretnim podacima o posljedicama pušenja. “Nije dovoljno da se okupimo jednog dana, o tome treba govoriti svakog dana. U Crnoj Gori se svake godine otkrije više od 400 novih slučajeva karcinoma pluća, a samo 100 do 150 pacijenata kandidati su za veliku operaciju, dok su ostali već u uznapredovaloj fazi bolesti. Sa tim podacima moramo doprijeti do javnosti.

Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije, oko 85 odsto karcinoma pluća povezano je sa pušenjem. Moramo biti stalno medijski prisutni i uticati na ljude, posebno na mlade, da shvate da pušenje nije loša navika, već uzročnik mnogih ozbiljnih bolesti. Karcinom pluća jeste najteža posljedica sa kojom se susreću grudni hirurzi, ali štetni efekti pušenja zahvataju kompletan respiratorni i kardiovaskularni sistem”, naveo je dr Joksimović.

Ovakvi događaji, dodao je, mogu imati efekta, ali samo ako se organizuju češće, a ne samo jednom godišnje, i uz snažnu podršku medija, koji imaju najveću mogućnost da informacije o štetnosti pušenja prenesu građanima. Ministarstvo upozorilo na navike mladih U saopštenju povodom Nacionalnog dana bez duvanskog dima Ministarstvo zdravlja naglasilo je da je problem upotrebe duvana posebno izražen u Crnoj Gori.

“Prema dostupnim procjenama, duvanske proizvode konzumira 35,4 odsto odrasle populacije, što je značajno iznad evropskog prosjeka. Dodatnu zabrinutost izazivaju podaci o navikama mladih. Istraživanje ESPAD iz 2024. godine pokazuje da je među šesnaestogodišnjacima upotreba elektronskih cigareta dostigla 31 odsto, grijanih duvanskih proizvoda 17 odsto, dok nikotinske vrećice koristi 19 odsto ispitanika”, navodi se u saopštenju.

Prema međunarodnom izvještaju ESPAD 2024, međutim, elektronsku cigaretu probalo je bar jednom u životu 31 odsto crnogorskih šesnaestogodišnjaka, a u posljednjih 30 dana koristilo ju je njih 17 odsto, što je ispod evropskog prosjeka od 44, odnosno 22 odsto. Crna Gora je među šest zemalja u kojima je e-cigaretu probalo manje od trećine učenika. Podaci o grijanim duvanskim proizvodima i nikotinskim vrećicama ne nalaze se u međunarodnom izvještaju.

Iz Ministarstva su istakli da je Crna Gora kroz zakonodavni okvir i međunarodne obaveze preuzela odgovornost za unapređenje kontrole duvana, u skladu sa Okvirnom konvencijom Svjetske zdravstvene organizacije o kontroli duvana. Međutim, kako su dodali, kvalitet javnih politika ne mjeri se samo njihovim normativnim uređenjem, već prije svega dosljednošću primjene i konkretnim rezultatima u zaštiti zdravlja stanovništva.

Polovina umrlih mlađa od 70 godina Investicionu studiju za kontrolu duvana u Crnoj Gori objavili su 2024. Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) i Sekretarijat Okvirne konvencije SZO o kontroli duvana, u saradnji sa Ministarstvom zdravlja i Institutom za javno zdravlje. Prema toj studiji, polovina od više od 2. 000 ljudi koje duvan godišnje odnese mlađa je od 70 godina, a oko 12 odsto smrti posljedica je izloženosti tuđem duvanskom dimu.

Prema podacima iz studije, od karcinoma dušnika, bronha i pluća povezanih s duvanom u 2019. godini umrlo je 478 ljudi. Ekonomski gubici od upotrebe duvana u 2020. procijenjeni su na 307 miliona eura, odnosno 7,3 odsto bruto domaćeg proizvoda.

Studija navodi i da Crna Gora nema nacionalni fond za kontrolu duvana niti namjenska sredstva za programe kontrole, te da zdravstvene i javno zdravstvene ustanove uglavnom nemaju posebne budžetske linije za tu namjenu, pa se preventivne aktivnosti oslanjaju na povremena izdvajanja različitih ministarstava i institucija. Izvor: Pobjeda