Obilježeni jubileji slavnih bitaka na četvrtoj večeri 13. Trga od ćirilice

U okviru „Trga od ćirilice” sinoć su na Belavisti obilježeni su jubileji velikih bitaka – 230 godina od bitaka na Martinićima i Krusima (1796), 150 godina od bitaka na Vučjem dolu i Fundini (1876) i 110 godina od Mojkovačke bitke (1916). O ovim presudnim bitkama, koje su vođene u različitim okolnostima, ali koje objedinjuje isti etos i ista težnja, a čiji su se jubileji znakovito slili u iste godine, govorili su protojerej–stavrofor Gojko Perović i prof. dr Miloš Ković.

Govoreći o bitkama na Martinićima i Krusima, Perović je naglasio da je rat veliko zlo i da su bitke nešto što niko ne bi volio da vidi ni u svojoj kući, ni ispred svoje kuće. -Sa druge strane ove dvije bitke, odnosno sve bitke o kojima govorimo, odbrambene su bitke i ratovi jedne čestite sirotinje u odnosu na jednu imperiju koja nastupa tako kao da ima pravo, po onoj Njegoševoj: „Vuk na ovcu svoje pravo ima“.

To je filosofija imperije, a filosofija Crnogoraca u bitkama na Martinićima i Krusima bila je filosofija tvrdog oraha koji je voćka čudnovata, i da se može desiti i da ta imperija polomi zube o koru tog oraha, kazao je Perović. Odbrambene bitke su nužda koja primorava čak i sveštenike da podignu sablju, među njima i Sv. Petra Cetinjskoga. -Sveti Petar Cetinjski je čovjek skoro izvan istorije, čovjek koji na sebe preuzima nemoguće djelo.

Ono što je Njegoš kasnije izrazio, misleći na cjelokupan podvig oslobađanja od Otomanske imperije: „Neka bude što biti ne može“, to se obistinilo u bitkama na Martinićima i Krusima. Po svim zemaljskim pokazateljima Crnogorci nisu imali šanse da pobijede u tim bitkama. Ali, Sv.

Petar je molitvom i stavom uveo Gospodnju silu u tu bitku, potpuno nesumnjivo i očigledno – Gospod je tada djelovao tako da je potpuno iznevjerio ljudska očekivanja, po onoj riječi Apostola Pavla da se sila Božija u nemoći pokazuje, kazao je Perović.

Iako su po realnim gabaritima i iz perspektive otomanske, bitke na Martinićima i Krusima zanemarljive, „iz naše perspektive, iz perspektive Cetinjskog manastira i tog blaga koje je štampano u štampariji Crnojevića i ostalo da putuje kroz vrijeme kao svojevrsni zalog za slobodu, na tim mjestima desile su se bitke koje su po Gojkoviću imale kosmički značaj – odbrane slobode i odbrane Hristovog jevanđelja. -Zato je lijepo da se toga sjećamo, da se molimo Sv.

Petru kao našem zastupniku pred Gospodom i da onim putem kojim je on išao i mi idemo, zaključio je Gojković. Bitke za Martiniće i Kruse, ali i za Nevesinjsku pušku, Vučji do i Fundinu – o čemu svjedoče i istoriografija i narodna pjesma, kako je istakao prof. dr Miloš Ković, ne možemo razumijeti ako ne razumijemo kako naš, srpski kontekst, i opšti evropski kontekst.

– U tadašnjoj Evropi ključna politička ideja je nacionalna ideja, a pod njom se tada u Evropi podrazumijevaju prava svakog, i najmanjeg čovjeka, koji nije više kmet, već je punopravni Francuz, Njemac, Italijan, i podrazumijeva se da on voli svoje otačastvo, da će za njega da se bori, i da zato treba i da bude pitan. Čitavu Evropu je zahvatio taj talas ideje nacionalno oslobođenja i ujedinjenja. U Srba ta ideja je zasnovana na predanju, ali je sada obnovljena i ojačana tim novim evropskim slojevima, kazao je Ković.

Od svih tih pokreta za nas su najvažniji modeli po kojima su se ujedinile Italija i Njemačka. -Četiri godine nakon ujedinjenja Njemačke, 1875, počinje Nevesinjska puška, i sve što Srbi u tom trenutku rade, i Cetinje i Beograd, jeste taj pravac. Međutim, Crnoj Gori i Srbiji velike sile neće dozvoliti da učine ono što su uradile Nemačka i Italija.

Iako su nakon Veljeg rata i Crna Gora i Srbija višestruko uvećale svoje teritorije, i dobile međunarodno priznanje, nakon Berlinskog kongresa i na Cetinju i u Beogradu vlada ogorčenje, prije svega na velike sile. Dakle, taj pokušaj da se ide putem Italije i Nemačke za nas se završio samo delimičnim uspehom, rekao je Ković. Govoreći o Mojkovačkoj bici, prof. Ković je kazao da je ona osvjetlala obraz crnogorske vojske, u da je u njoj spasena čast crnogorskog oružja.

-Slavna Sandžačka vojska 1915, kada je počela propast srpske vojske, viteški štiti srpsku vojsku u povlačenju. U ovoj bici sandžačka vojska, pod vođstvom serdara Janka Vukotića, zaustavila je neprijatelja i još mu je nanela gubitke u ofanzivnim dejstvima. Ta vojska je povučena tek 18. januara, pošto je već Crna Gora kapitulirala. U tom smislu, Mojkovačka bitka je i rezultat viteške odbrane srpske vojske u povlačenju, ali i uspešno spasavanje obraza crnogorskog oružja, zaključio je Ković.

O bitkama na Krusima i na Mojkovcu sinoć je pjevao narodni guslar Željko Vukčević. Program je vodila Aleksandra Miljanić. Večeras od 20:30 na programu „Trga od ćirilice”, na Belavisti će biti upriličeno predavanje „Majka kod Srba – tjelesna i duhovna majka”, kao i izložba reljefa „Znamenite srpske majke”. Autor izložbe i predavač je akademski vajar Đorđe Zečević. Izvor: SPCO topaljsko-hercegnovska