Sveti Luka: Zaštitnik, ikonopisac i simbol zimskog prelaza
31. oktobra, pravoslavni vernici slavljaju Svetog Luku, jednog od najpoštovanijih svetitelja u hrišćanstvu, čiji je život i delo ostavilo dubok otisak u religiji, umetnosti i narodnim običajima.
Sveti apostol i jevanđelista Luka, rođen u sirijskoj Antiohiji u neznabožačkoj porodici, bio je jedan od sedamdesetorice Hristovih učenika i jedan od četiri jevanđelista. Izučio je filozofiju, medicinu i slikarstvo, a tokom života Isusa Hrista imao je priliku da ga lično upozna, sluša učenje i svedoči o čudima u svom Jevanđelju po Luki. Nakon vaskrsenja Hristovog, putovao je širom Rimskog carstva kao saradnik apostola Pavla, propovedajući Jevanđelje u Antiohiji, Italiji, Dalmaciji i Makedoniji.
Oko 60. godine napisao je Jevanđelje po Luki i Dela apostolska – dva ključna dela koja su značajna za razumevanje života prvih hrišćana i nastanka Crkve. Prema predanju, bio je i osnivač hrišćanskog ikonopisa, naslikavši prve ikone Presvete Bogorodice, Petra i Pavla. Zato se smatra zaštitnikom slikara i ikonopisaca. Preminuo je u 84. godini života u Tebi, gde su ga neznabošci obesili o maslinu zbog vere u Hrista. Njegove mošti su kasnije prenete u Carigrad.
Lučindan, 31. oktobar, označava prelazak iz jeseni u zimu i u narodnom verovanju najavljuje hladnije dane – poznata je izreka: „Sveti Luka – sneg do kuka“. U Srbiji se kult Svetog Luke učvrstio u vreme despota Đurđa Brankovića, kada su njegove mošti prenete u Smederevo, a kasnije u Kupinovo. Domaćini su na ovaj dan vezivali crvene vrpce oko stoke i torova, verujući da ih Sveti Luka čuva od vukova.
U pojedinim krajevima Lučindan se obeležava kao dan zdravlja i blagostanja, ali i kao zaprešni dan – kada se izbegavaju teški fizički poslovi. Jedan od zanimljivih običaja su tzv. ovnovske svadbe: nekoliko nedelja pre praznika ovnovi su razdvajani od ovaca, a na dan Svetog Luke organizovane su gozbe na kojima su se ponovo spajali. Prema verovanju, devojčice koje su jahale ovnove pre nego što su ih pustili među ovce, donosile su više ženskih jagnjadi naredne godine.
Sveti Luka je i zaštitnik mesara, ćevabdžija, kobasičara i vatrogasaca, posebno pripadnika dobrovoljnog vatrogasnog društva u Zemunu. Mnoge porodice ga slave kao krsnu slavu, dok ga u nekim mestima obeležavaju kao zavetinu. Njegovo ime nosi i duboko korenovana tradicija koja povezuje veru, umetnost i svakodnevni život.
