Arheološka istraživanja na Vidov vrhu u Herceg Novom
U oktobru 2026. godine započela su sondažna arheološka istraživanja na lokalitetu Vidov vrh u Herceg Novom, finansirana od strane Ministarstva kulture i medija i Opštine Herceg-Novi. Rukovodioca je Radmila Ćapin, a stručni tim uključuje Đorđe Ćapin i Goran Skrobanović. Lokalitet, na 781 metar iznad mora, pripada katastarskoj opštini Kruševice i prethodno je pokazao višeslojni arheološki sloj.
Lokalitet Vidov vrh, smješten iznad topaljskog zaliva i Sutorinskog polja, u blizini sela Svrčuge, Mokrine i Lazarevića, uočen je kao višeslojni arheološki objekat tokom zaštitnog istraživanja crkve Lazarice 2009. godine. Tada su otkriveni temelji crkve Svetog kneza Lazara iz 15. vijeka, dio zidova iz 1889. godine i ostaci ilirskih zidova koji su služili kao osnova za sjeverni i južni zid. Arheološki nalazi uključuju keramiku iz mlađeg gvozdenog doba, 9., 15. i 19. vijeka, dok su neki fragmenti ukazivali na postojanje svetilišta iz helenističkog perioda.
Hronološki raspon naseljavanja na gradini se proteže od 4. do 1. vijeka prije Hrista, sa karakteristikama Glasinačke kulture. Rezultati prethodnih istraživanja objavljeni su u radu Radmile Ćapin i Đorđa Ćapina iz 2015. godine. Cilj trenutnih radova je utvrđivanje stratigrafije, hronologije, obima i trajanja naselja, a radovi će trajati tokom novembra 2026. godine.
Tokom ovog istraživanja otkrivena je velika količina fragmenata keramike mlađeg gvozdenog doba i mogući ostaci arhitektonskih struktura. Gradine, kao tip naselja na uzvišenjima, bile su korištene od praistorije do moderne doba, a u Crnoj Gori ih ima više od 20 poznatih, ali ih je malo istraženo. Slična kultna tradicija postoji i na Gradini iznad Risna, koja je u helenističkom periodu bila akropolj antičkog Rizona, sa hramom posvećenim bogu Medauru, kasnije rimskim hramom, a u srednjem vijeku preobražena u bogato ukrašenu crkvu.
